De bedreigde ambtenaar

‘Ambtenaren zijn een uitstervend soort’, zei Minister Donner 24 november bij de uitreiking van de Overheidsmanager van het Jaar Award. De opmerking prikkelt me, maar is goed te plaatsen. Aan de ene kant de discussies over de kosten van de overheid, de grootte van het ambtelijk apparaat en de noodzaak tot efficiency. Aan de andere kant de vergrijzing, waarbij een grote uistroom van personeel wordt verwacht.

Uitsterven is een natuurlijk verschijnsel. Soorten sterven uit omdat ziekten of roofvijanden toenemen, omdat hun leefomgeving drastisch verandert of omdat de concurrentie toeneemt. Echter, de echt interessante vraag achter Donners uitspraak is natuurlijk hoe we het uitsterven van de ambtenaar moeten zien. Is de ambtenaar vergelijkbaar met de geliefde tijger, die we voor uitsterven willen behoeden, of met de irritante malariamug, waarbij uitsterven eerder een zegen dan een ramp is?

Ik ga uit van de laatste variant. Wat mij betreft nemen we massaal afscheid van de ambtenaar in zijn huidige vorm. De leefomgeving van de huidige ambtenaar is zodanig veranderd dat uitsterven gerechtvaardigd is. Er is geen ruimte meer voor oud denken, verkokering en bureaucratie. Het moet slimmer, beter en efficiënter. Er zitten kansen in de ontplooiing van een nieuwe soort ambtenaren die aangepast is op de nieuwe wereld van werk.

Dat lukt niet met alleen een flexwerkplek; het vergt een compleet nieuwe manier van denken. De eerste stappen worden al gezet. Onder de huidige werknemers bevindt een groeiend aantal ZZP-ers. Het ondernemerschap biedt hen de mogelijkheid om vanuit eigen vrijheid en verantwoordelijkheid thematisch aan diverse onderwerpen bij de overheid te werken. Deze nieuwe manier van werken geeft vorm aan een nieuwe overheid gebaseerd op samenwerking en flexibiliteit.

Als we ondernemerschap van ambtenaren actiever stimuleren, bouwen we concreet aan een nieuwe overheid die slagvaardig en efficiënt kan inspelen op belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen. Wanneer vervolgens uitspraken worden gedaan over de ambtenaar als bedreigde soort, dan ben ik ervan overtuigd dat we voor het behoud van deze nieuwe ambtenaar zullen willen vechten.

Als ware het een tijger.