Nederlands Ambtelijk Examen (NAE)

Op dit moment deel ik thuis mijn bureau met een 600 pagina’s tellend boekwerk. ‘Cracking the GMAT’ heet het. Met een zekere voorzichtigheid ben ik begonnen het in te kijken. Inmiddels heb ik dan ook kennis gemaakt met Joe Bloggs. Deze Joe is een fictief figuur en een behoorlijke antiheld. Joe heeft namelijk niet door dat sommige vragen heel makkelijk lijken, maar in feiten behoorlijk lastig zijn. Joe trapt dan ook in elke strikvraag. De auteurs doen er vervolgens alles aan om de lezer het niveau van mr. Bloggs te laten overstijgen; door de vragen van GMAT goed op waarde te schatten kun je voorkomen dat je de ondermaatse Joe achterna gaat. En alles moet in één keer goed gaan, want je eerste GMAT score blijft jarenlang geregistreerd staan. Elke fout kan deuren naar belangrijke universiteiten sluiten. Maar hoe onvergeeflijk het systeem ook is, het is wel een prachtig stukje meritocratie, want op eenieders prestaties na is iedereen gelijk. Een dergelijke gestandaardiseerde test zou daarmee ook een goede tool zijn voor het selecteren van nieuwe ambtenaren. Is het niet tijd voor een Nederlands Ambtelijk Examen (NAE)?

Uiteraard blijft het CV dat men meebrengt naar een overheidsfunctie van belang. Maar in plaats van de selectie puur te baseren op de opleiding en ervaring en de manier waarop die wordt geëtaleerd, maakt een gestandaardiseerde testuitslag een ander vertrekpunt mogelijk. De discipline, analytische vermogens en stressbestendigheid zullen al snel blijken uit de score die men heeft behaald, en hoeft dus niet meer te worden gedestilleerd uit een specifiek curriculum. Het is ook precies deze meritocratische aanpak die schuilt achter de invoering van een civil service examination door de Britse ambtenarij in de tweede helft van de 19e eeuw. Eenzelfde soort examen reguleert in Frankrijk de toelating tot het École Nationale d'Administration; een goed testresultaat is daarmee nagenoeg de enige manier om hoge ambtelijke posities te kunnen bekleden. Als Jacques Chirac er niet zijn best op had gedaan, was hij misschien wel nooit zo ver gekomen.

In Nederland gaapt er op dit moment een gat tussen de uitgebreide assessmentprocedures die voor traineeships bij Rijk en gemeenten worden gehanteerd, en de heel generieke profielen en procedures die voor reguliere startersfuncties gelden. Eigenlijk zijn beide selectiemechanieken inefficiënt. Bij de traineeships wordt een kleine selectie gemaakt uit enorm aantal kandidaten, en gaat daarmee een heleboel talent verloren. Bij andere startersfuncties wordt juist weer te laag ingezet, en wordt een diploma al als een proeve van bekwaamheid gezien. Een NAE kan de uitkomst bieden, door iedereen de kans te geven om de vaardigheden die zo hard nodig zijn in de publieke sector op een gestandaardiseerde manier te laten testen. Net als bij de GMAT krijgt iedereen een score en heeft daarmee een mooi of minder mooi (sorry, Joe) startbewijs.