Het zelfreinigend vermogen

       In ons vorige blog plaatsen wij vraagtekens bij Open Data, en vooral hoe ambtenaren hiermee om zullen gaan. Zijn ze kundig genoeg om zich een andere houding ten aanzien van hun werk en taakopvatting aan te meten? Of zal het hele Open Data-circus het eigenlijke ambtenarenwerk gaan ondersneeuwen en ambtenaren veroordelen tot data-doorgeefluik? Welke beren zien ambtenaren op de weg naar Open Data bij de overheid? We hebben de proef op de som genomen en deze vragen laatst tijdens de Ambtenaar 2.0 dag aan een groep ambtenaren voorgeschoteld.

Het debat spitste zich toe op de relatie tussen burger en overheid binnen het Open Data-offensief. Deze kan zowel verbeteren als verslechteren door het toepassen van Open Data, luidde de mening van de aanwezigen. Verbeteren is een mogelijkheid, omdat Open Data in potentie een controlemechanisme is. We kunnen zien wie wat doet, en of wij dat allen verantwoord vinden. Open Data doet daarmee beroep op het zelfreinigend vermogen van de samenleving, door in de data te duiken en alle etter eruit te halen. Er is daarmee een handelingsmogelijkheid voor de burger die er tot voor kort niet was. Dat wekt vertrouwen.

Er werd ook geroepen dat ‘verslechteren’ eveneens een reële optie is, want de relatie staat of valt met het gesprek dat erover aangegaan wordt. Het bewust gesloten houden van overheidsdata zonder er rekenschap van te geven, kan een doorn in het oog van de burger zijn. Een open overheid betekent dat er ruimte moet zijn voor discussie, onenigheid, nazorg voor de data en accountability. De overheid kan zich dan niet onttrekken aan debatten en dit overlaten aan de pers, maar moet individuen en partijen de mogelijkheid geven de overheid om helderheid te vragen. Als de pers met gekleurde analyses komt, gebaseerd op de data van de overheid, dan rest de overheid niets anders dan context te bieden. Regisseren of stroomlijnen van de informatie kan averechts werken en de kloof vergroten.

Niet iedereen had voldoende aan deze twee keuzes. ‘So what?’ werd er ook genoteerd. Wat maakt het uit of de relatie verbetert of verslechtert? Zolang de ruwe data er maar is, men er mee aan de slag kan en de data kwalitatief goed is, dan kan iedereen weer verder. Voor sommigen is het belangrijk dat ze weten hoe beslissingen tot stand komen en welke data er in het algemeen bewaard worden, maar lang niet alle burgers zijn geïnteresseerd in hoe de overheid werkt. Deze desinteresse zal ook blijven bestaan als Open Data overal de standaard is geworden.