Wisdom of the crowd

Zijn we samen slimmer? James Surowiecki, auteur van The Wisdom of Crowds, laat er geen twijfel over bestaan. Volgens zijn filosofie kunnen grote groepen mensen – onder de juiste omstandigheden – tot betere beslissingen en inzichten komen dan de slimste individuen. Onafhankelijkheid en diversiteit zijn essentieel om gezamenlijk meer te creëren dan de som der delen, aldus de Amerikaanse journalist.

Dus, op naar een parlement met 17,6 miljoen zetels? Dat valt nog te bezien. Deze week was ik te gast op de conferentie Burgers aan de macht, een initiatief van Netwerk Democratie, Stichting Toekomstbeeld der Techniek (STT) en Waag Society. De drukbezochte bijeenkomst vond – hoe toepasselijk – plaats in een vergadercomplex met zicht op de entree van het Binnenhof. Vertegenwoordigers van overheden, bedrijven, kennisinstellingen en vakbonden debatteerden over de vraag hoe om te gaan met ‘de burger’ die door technologische ontwikkelingen en social media steeds meer invloed krijgt.

Nog nooit was het verzamelen en delen van data immers zo eenvoudig en het organiseren van en communiceren met grote groepen individuen zo vanzelfsprekend, aldus dagvoorzitter Marleen Stikker. STT deed twee jaar lang onderzoek naar manieren waarop bedrijven, overheden en politieke partijen the wisdom of the crowd beter kunnen betrekken in hun besluitvorming. Dit resulteerde in het boek Samen slimmer en een oproep tot een zogeheten living lab waarin ervaringen worden gedeeld.

Geen overbodige luxe, want afgaande op wat de sprekers melden tijdens deze bijeenkomst is een nieuw ontwerp van onze samenleving broodnodig. Vertrouwen verdwijnt en vervreemding ligt op de loer, luidt de algehele teneur. ‘De participatie van burgers is niet zo zeer het probleem. Er is sprake van een crisis bij de instituties,’ stelt hoogleraar Valerie Frissen. ‘Het 2.0-paradigma is al lang gangbaar in de samenleving, terwijl instituties en politici nog wanhopig bezig zijn met de uitrol van het 1.0-model. We bevinden ons op de drempel van de radicalisering van de netwerksamenleving,’ waarschuwt ze onheilspellend. 

Ook het betoog van Jacques Wallage, voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur, stemt tot weinig optimisme. Het systeem is doodziek, maar de hoofdrolspelers voelen zich kiplekker, constateerde hij reeds tijdens zijn 16-daagse informateurschap. Wallage vraagt in zijn speech aandacht voor de discrepantie tussen de horizontale netwerken in de samenleving en de verticale structuren binnen de overheidsinstituties. De verbinding tussen samenleving en bestuur is volgens hem ver te zoeken, een andere dynamiek is volgens de Rob-voorzitter noodzakelijk.

‘Zo’n 2,5 procent van de Nederlandse bevolking is lid van een politieke partij, daarvan is slechts 10 procent actief lid. Hier rekruteren we de mensen voor “de overkant” uit en dat noemen we dan een representatieve democratie,’ rekent de oud-burgemeester de aanwezigen voor. ‘We zijn zo geconcentreerd op besluiten, producten en conclusies dat het proces ons nauwelijks interesseert. Politici zijn gewend de dialoog aan te gaan wanneer het hen uitkomt.’ Een verwijzing naar het hermetisch afgesloten Catshuis waar premier Rutte en zijn kompanen zich al wekenlang afzonderen van de buitenwereld kan dan ook niet uitblijven.

Belangrijkste conclusie van deze dag: als instituties in de toekomst een rol van betekenis willen spelen, moeten ze nu aanhaken bij vernieuwers in de samenleving  en ontwikkelingen in de maatschappij. Hoe ze dat precies moeten doen? Daar zijn de aanwezigen nog niet over uit. Vooralsnog bespeur ik vooral veel ongeduld bij innovators en nog maar weinig fundamentele veranderdrang bij overheidsinstituties. Misschien kunnen we een beroep doen op de wisdom of the crowd?