Jonge Ambtenarendag 2012 'Angst is een slechte raadgever'

Vooruit! De toekomst centraal. Zo luidt het thema van de Jonge Ambtenarendag die op donderdag 29 maart plaatsvindt. re.Public neemt alvast een voorproefje en blikt vooruit op het programma. Hoe creëer je ruimte voor verandering? We vragen het Niels Kuiper, een van de workshopleiders en ambtenaar bij de gemeente Rotterdam. ‘Durf de waarom-vraag te stellen.’

Politieke verhoudingen, hiërarchie, een gebrek aan financiële middelen. Het zijn slechts enkele excuses om veranderingen niet door te voeren. Niels Kuiper, plaatsvervangend hoofd van het bureau van de gemeentesecretaris in Rotterdam, erkent dat dit soms best tot een beknellend gevoel kan leiden. ‘Aan de bestuurlijke tafel ligt de lat hoog. Los van de inhoud is snel schakelen en gevoel voor timing essentieel. Angst is dan een slechte raadgever,’ aldus Kuiper. ‘Erkennen dat het dan dus ergens over gaat, even achteroverleunen en de rol van jezelf in het geheel bekijken, kan dit gevoel wegnemen Door introspectie kun je beter vaststellen waar jouw toegevoegde waarde zit en dit levert winst op voor het totaal.’

Wat brengt de overheid volgens jou vooruit?
‘Mensen die zelf verantwoordelijkheid nemen en leiderschap tonen. Dat kan iedere ambtenaar doen, daarvoor hoef je echt niet in een managementfunctie te zitten. Het gaat erom dat je nieuwsgierig bent en kijkt wat er nodig is om maatschappelijke meerwaarde neer te zetten. Stap door kokers heen en heb oog voor wat er in de praktijk gebeurt. Alleen dan kun je zien wat er op beleidsniveau nodig is. We hebben bij de overheid heel goed geleerd om analyses te maken, maar we kunnen nog maar slecht luisteren.’

Heeft de ambtenaar wel genoeg ruimte om veranderingen tot stand te brengen?
‘Deze kun je creëren. Vrijwel iedereen loopt wel eens vast door een drukke agenda. Het kan geen kwaad om bij jezelf te rade te gaan. Het gaat vooral om het vinden van mentale ruimte. Vaak zijn we nog te veel bezig met onze positie binnen de organisatie - zeker in tijden van bezuinigingen - en dit leidt tot angst. Durf de waarom-vraag te stellen en wacht niet af tot het management met een besluit komt. Onderzoek zelf hoe het zit, neem niet alles direct aan voor waar. Door een eigenstandig onafhankelijk beeld te vormen, kun je veel bewuster te werk gaan en kijken waar jouw meerwaarde zit.’

In de workshop die je samen met drie collega-ambtenaren geeft, spreek je over de LAWAAI-competenties. Waar staat dit acroniem voor?‘De letters staan voor loslaten, aandacht, waarnemen, aannames checken, angst onder ogen zien en intuïtie. Deze competenties zijn cruciaal om te ontsnappen aan je gewoontepatronen. Ze staan voor alles behalve lawaai. Het zijn introspectieve competenties die je in staat stellen anders – en dus meer – waar te nemen en tot andere inzichten te komen. Bestuurskundigen zijn vaak geïndoctrineerd met de gedachte dat er altijd een eindoplossing moet zijn waar niet van afgeweken mag worden. Maar dat past niet meer in deze tijd. Er wordt nu van de overheidsorganisatie verwacht dat deze wendbaar is.’

Hoe definieer jij een ambtelijk leider?
‘Dit is iemand die beweging organiseert. Iemand die niet zomaar opgeeft bij een beetje tegenwind. Ook van ambtenaren verwachten we visie. Het is ok als je afwijkt van het oorspronkelijke einddoel, zo lang je de maatschappelijke meerwaarde maar in beeld houdt. Dit zouden we veel meer mogen doen, al zie ik hier aan de Coolsingel absoluut positieve lichtpuntjes. Zo heb ik een collega die gewoon zegt “Ik heb nog niet helemaal voor ogen hoe het precieze einddoel eruit ziet, maar ik zie dat we anders te werk moeten gaan dan op voorhand is bedacht.” Zij blijft toetsen of haar werk in de praktijk maatschappelijke meerwaarde heeft en pakt die ruimte. Daar is lef voor nodig.’