GL-fractievoorzitter Bram van Ojik over het openbaar bestuur 'We moeten zuinig zijn op onze ambtenaren'

Hij werd deze week plotseling fractievoorzitter van GroenLinks, maar houdt waarschijnlijk Binnenlandse Zaken in zijn portefeuille. Dus is Bram van Ojik namens zijn partij ook woordvoerder ambtenaren. Geen ver-van-mijn-bedshow: hij was jarenlang zelf overheidsdienaar bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, hofleverancier van de nieuwe lichting parlementariërs. Van Ojik was er onder meer directeur was van de inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie en ambassadeur in Benin. Re.Public is benieuwd waar Van Ojik voor staat en legt hem vijf stellingen voor.

‘Ambtenaren zijn toegewijd aan de publieke zaak,’ concludeert Van Ojik op zijn werkkamer in het statige Justitiegebouw van de Tweede Kamer, enkele dagen voordat fractievoorzitter Jolande Sap op zou stappen. ‘Ik heb de indruk dat ambtenaren heel erg door de inhoud gedreven worden,’ zegt Van Ojik, die voordat hij zelf als ambtenaar aan de slag ging een ‘heel abstract beeld’ had van de publieke sector: bureaucratisch en naar binnen gekeerd. Al is dat laatste wel een beetje waar. ‘Mensen hebben altijd wel de neiging om de eigen organisatie gesloten te houden voor de boze buitenwereld. Het wordt niet aangemoedigd om daar wat aan te doen,' zegt Van Ojik. 'Ministers zouden het goed moeten vinden dat ambtenaren meer naar buiten treden. Het niveau van professionaliteit is heel groot, je kan zo iemand best loslaten.’

1. De rechtspositie van ambtenaren moet worden gelijkgetrokken met die van personeel in de marktsector.
‘Ik zie in beginsel niet heel veel reden om ambtenaren extra te beschermen. Ambtenaren komen volgens dit voorstel onder het ontslagrecht van de markt te vallen, en van het versoepelde ontslagrecht daar is nog geen sprake, dus in beginsel is het een redelijk voorstel. Maar toetsing vooraf of het ontslag rechtmatig is, blijft nodig. Maar dit geldt ook in de marktsector. Je moet wel de verschillen tussen functies in acht nemen. Mensen met tamelijk politieke functies hebben misschien wel extra bescherming nodig.’

2. Ook ambtenaren moeten bijdragen aan de bezuinigingen. Het is goed dat ze daarom ook in 2013 geen loonsverhoging krijgen.
‘Dit hebben we afgesproken in het Lenteakkoord en daar heeft GroenLinks haar handtekening onder gezet. Ik zie dit als een noodmaatregel, het is niet fijn of prettig, maar we vragen ambtenaren om ook een bijdrage te leveren. We moeten compromissen sluiten. Ambtenaren hebben een relatief goede rechtspositie. Natuurlijk betalen ambtenaren ook de hogere btw, we moeten het niet mooier maken dan dat het is, maar we hebben keuzes gemaakt: het moest geld opleveren in 2013. Dat het CPB zegt dat het alleen op korte termijn werkt, omdat er op lange termijn gecompenseerd wordt klinkt wel logisch. Het is goed dat ambtenaren daar op lange termijn voor gecompenseerd worden.’

3. De kwestie rond de weigerambtenaar is gedoe om niets.
‘Het gaat om het wettelijk recht om te kunnen trouwen. Ik vind dat ambtenaren gehouden moeten worden aan de wet. Ik heb ook wel eens dingen moeten doen die ik liever niet zou doen. Als dat echt problematisch zou worden, zou ik ontslag nemen. Dan moet ik weg, en mijn verantwoordelijk nemen. Ik heb uitvoering gegeven aan bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, daar is politieke discussie over geweest, en die is beslecht. Ambtenaren moeten daar uitvoering aan geven.’

4. De overheid doet te weinig om werken bij de overheid voor jong talent aantrekkelijk te maken.
‘De politiek spreekt teveel over ambtenaren als kostenpost, als anonieme factor waar geld uit te halen is. Er hangt een sfeer omheen die gewoon niet klopt, dat ambtenaren alleen geld kosten en niets opleveren. Dat irriteert me bovenmatig. Maar het klopt, er gebeurt te weinig om te zeggen dat de overheid een aantrekkelijke werkgever is, het leeft te weinig bij de politiek om daar iets aan te doen. Dat is het gevolg van besluitvorming en kortetermijnpolitiek. In 2015 en 2016 begint het tekort aan personeel nijpend te worden. Daarom moeten we zuinig zijn op de mensen die we hebben.’

5. De overheid mag geen nieuwe reorganisaties beginnen voordat de huidige afslankoperaties zijn afgerond.
‘Ik ben het daar wel mee eens, maar het hangt wel af van de situatie. Het is het belangrijkste dat de hoeveelheid ambtenaren wordt aangepast aan de hoeveelheid werk. Minder doen is minder ambtenaren. Als je zegt in de toekomst iets aan de markt over te laten, dan heb je minder ambtenaren nodig. Het is dan overigens nog maar de vraag of ik het er dan mee eens ben, maar het punt is dat dát nooit gebeurt. Als je steeds met minder mensen moet werken, komt er een moment dat het werk niet zo gemakkelijk mee gaat. En reorganisaties doorvoeren is op zichzelf ook arbeidsintensief.’

Foto: Bob Bronshoff